Một nhà chưng cất sinh ra giữa thời kỳ khó khăn
Benriach được John Duff thành lập năm 1898 trên khu đất Riach Farm ở phía bắc Speyside. Nhưng thời điểm ra đời của nhà chưng cất lại không thuận lợi. Cuộc khủng hoảng Pattison nhanh chóng tác động mạnh đến ngành Scotch whisky và chỉ khoảng hai năm sau khi bắt đầu hoạt động, Benriach phải ngừng chưng cất.
Sự im lặng ấy kéo dài hơn sáu thập niên. Benriach không hoàn toàn bị bỏ lại, bởi khu vực floor maltings vẫn tiếp tục hoạt động để cung cấp malt cho Longmorn Distillery nằm gần đó. Hai nhà máy khi ấy thậm chí còn được kết nối bằng một tuyến đường sắt nhỏ. Nhưng phải đến năm 1965, những chiếc still của Benriach mới thực sự hoạt động trở lại.
Trong nhiều năm sau đó, phần lớn spirit của Benriach vẫn được sản xuất để phục vụ blended Scotch whisky. Năm 1985, khi Seagram mua lại nhà chưng cất, số lượng pot still được tăng từ hai lên bốn, mở rộng đáng kể năng lực sản xuất. Tuy nhiên, phải đến năm 1994, chai single malt đầu tiên mang tên Benriach mới chính thức xuất hiện dưới dạng Benriach 10 Years Old.
Nhìn lại hành trình ấy, Benriach là một trường hợp khá thú vị. Nhà chưng cất được thành lập từ cuối thế kỷ XIX nhưng phải mất gần một thế kỷ để tên tuổi của mình thực sự bước ra khỏi thế giới blending và xuất hiện trên một chai single malt. Khoảng thời gian dài ấy không mất đi; những gì được tích lũy trong spirit, trong warehouse và trong kinh nghiệm sản xuất về sau lại trở thành một phần quan trọng của Benriach hiện đại.
Ba con đường từ một nền spirit Speyside
Điểm đáng nhớ nhất khi tìm hiểu Benriach có lẽ không nằm ở một chai whisky cụ thể, mà ở cách nhà chưng cất tạo ra nhiều biểu hiện khác nhau từ cùng một nền tảng. Benriach hiện duy trì ba phong cách spirit gồm Classic Unpeated, Highland Peated và Triple Distilled.
Classic Unpeated là con đường gần với hình ảnh Speyside quen thuộc nhất. Ngay từ quá trình sản xuất, Benriach đã hướng spirit về những đặc tính giàu trái cây. Nhà chưng cất sử dụng quy trình Four Water Mash với bốn lượt nước để khai thác đường từ barley, sau đó kết hợp quá trình lên men và chưng cất nhằm giữ lại những ester góp phần tạo nên sắc thái trái cây vườn và citrus trong new make spirit.
Chi tiết này khá quan trọng khi thưởng thức Benriach. Chúng ta thường dễ quy vanilla cho Bourbon Cask, trái cây khô cho Sherry hay quả mọng cho Port, nhưng chiếc thùng không phải nơi mọi hương vị bắt đầu. Ở Benriach, nền trái cây đã được hình thành từ trước khi spirit gặp gỗ. Chiếc thùng sau đó tiếp tục phát triển, bổ sung hoặc chuyển hướng những đặc tính vốn đã có.
Con đường thứ hai đưa Benriach đến một phần lịch sử Speyside ít được nhắc tới hơn: whisky khói. Từ đầu những năm 1970, nhà chưng cất bắt đầu trở lại với việc sản xuất spirit từ barley hun bằng Highland peat. Trong một vùng ngày càng được nhận diện bởi những single malt không khói, lựa chọn ấy giúp Benriach duy trì một phong cách khá riêng.
Highland peat của Benriach tạo nên những sắc thái thiên về khói ngọt, gỗ và không khí rừng, thay vì cố gắng mô phỏng những đặc tính biển, iodine hay medicinal thường khiến người uống liên tưởng đến một số whisky Islay. Quan trọng hơn, bên dưới peat vẫn là nền trái cây của Benriach. Khói không thay thế căn tính của spirit mà trở thành một lớp hương vị mới phủ lên nó.
Điều này lý giải vì sao The Smoky Ten hay The Smoky Twelve không nên được nhìn đơn giản như những phiên bản Benriach thông thường được “thêm peat”. Chúng được xây dựng từ spirit có khói kết hợp với spirit không khói, rồi trưởng thành trong những hệ thùng được lựa chọn riêng. Benriach không cố biến một Speyside thành Islay; họ đang tìm xem một spirit Speyside sẽ biểu hiện như thế nào khi đi cùng Highland peat.
Con đường thứ ba là Triple Distilled. Benriach sản xuất những mẻ spirit chưng cất ba lần theo từng đợt giới hạn, một cách làm không phổ biến trong Scotch whisky. Lần chưng cất bổ sung tạo ra spirit nhẹ và thanh hơn, đồng thời tiếp tục làm nổi bật những đặc tính trái cây vốn là một phần quan trọng trong phong cách của nhà.
Ba con đường vì thế không tách Benriach thành ba nhà chưng cất khác nhau. Classic Unpeated giữ nền trái cây và malt, Highland Peated đưa thêm khói vào nền spirit ấy, còn Triple Distilled tiếp tục khám phá sự nhẹ nhàng và tinh tế. Điểm chung vẫn là Benriach, chỉ khác ở cách spirit được dẫn đi từ khi còn rất trẻ.
Khi những chiếc thùng mở rộng thế giới Benriach
Nếu ba phong cách spirit tạo nên nền móng thì cask maturation là nơi thế giới Benriach thực sự mở rộng. Trong các warehouse của nhà chưng cất có Bourbon, Sherry, Port, Marsala, Madeira, Rum, Virgin Oak cùng nhiều loại wine cask khác. Mỗi loại gỗ và mỗi loại rượu từng nằm trong thùng đều có khả năng đưa spirit sang một hướng khác.
Bourbon có thể làm nổi bật vanilla, mật ong và trái cây; Sherry đưa whisky về phía trái cây chín, chocolate và gia vị; Port mở ra những sắc thái quả mọng và vị ngọt sâu hơn; Rum có thể bổ sung trái cây nhiệt đới và đường mật, trong khi Marsala hay những wine cask khác lại tạo thêm những lớp hương vị riêng.
Điều đáng chú ý là Benriach không chỉ xem những chiếc thùng đặc biệt như một công cụ finishing. Trong nhiều expression, các thành phần whisky được trưởng thành riêng trong những loại thùng khác nhau trước khi được phối lại. Master Blender vì thế không chỉ làm việc với tuổi rượu mà còn với một bảng màu gồm spirit, peat, loại gỗ và lịch sử của từng chiếc thùng.
Chỉ cần đặt bốn chai trong core range cạnh nhau đã có thể thấy cách tư duy ấy. The Original Ten sử dụng Bourbon Barrel, Sherry Cask và Virgin Oak; The Smoky Ten chuyển sang Bourbon Barrel, Jamaican Rum Cask và Toasted Virgin Oak. Ở tuổi 12, The Twelve kết hợp Sherry Cask, Bourbon Barrel và Port Cask, trong khi The Smoky Twelve lựa chọn Bourbon Barrel, Sherry Cask và Marsala Wine Cask.
Như vậy, 10 năm không chỉ có một cách thể hiện và 12 năm cũng không phải một công thức duy nhất được kéo dài thêm thời gian. Thay đổi spirit, peat và hệ thùng là Benriach đã có thể đưa whisky sang một con đường khác. Với nhà chưng cất này, con số tuổi trên nhãn vì thế chỉ kể được một phần câu chuyện.
Những lần hồi sinh và kho whisky còn giữ lại thời gian
Một nơi có thể kể lịch sử Benriach rõ hơn nhiều trang tư liệu là Warehouse 13, dunnage warehouse nguyên bản có từ năm 1898. Bên trong những warehouse của nhà là whisky thuộc nhiều thế hệ, nhiều phong cách spirit và nhiều loại thùng khác nhau; kho Benriach còn lưu giữ những single malt có niên đại từ thập niên 1960.
Những thùng whisky ấy trở nên đặc biệt quan trọng khi Benriach bước vào một lần chuyển mình khác ở đầu thế kỷ XXI. Nhà chưng cất bị mothballed năm 2002, nhưng chỉ hai năm sau, một consortium do Billy Walker dẫn đầu đã mua lại Benriach. Nếu năm 1965 đánh dấu sự trở lại của những chiếc still, thì năm 2004 có thể xem là một lần hồi sinh khác, lần này gắn với việc đưa Benriach trở lại như một single malt distillery có bản sắc rõ ràng hơn.
Kho whisky tích lũy qua nhiều thời kỳ lúc này trở thành một lợi thế. Những vintage cũ, spirit peated lẫn unpeated và hệ thống cask đa dạng cung cấp nguồn chất liệu để Benriach xây dựng một danh mục single malt ngày càng phong phú. Những thứ từng tồn tại rời rạc qua các giai đoạn lịch sử cuối cùng lại có thể được đặt cạnh nhau để kể một câu chuyện mới.
Năm 2016, Benriach bước sang chương tiếp theo khi trở thành một phần của Brown-Forman. Master Blender Dr. Rachel Barrie sau đó tiếp tục làm việc với kho spirit và cask ấy, đưa triết lý về sự đa dạng của nhà chưng cất vào thế hệ sản phẩm hiện tại.
Nhìn theo cách này, lịch sử Benriach không phải một đường thẳng. Có những lần dừng lại, những lần bắt đầu lại và những giai đoạn spirit của nhà tồn tại âm thầm bên trong blended whisky. Nhưng chính lịch sử không liền mạch ấy lại để lại một kho tàng đủ đa dạng để Benriach hôm nay có thể đi theo nhiều hướng mà vẫn giữ được căn tính của mình.
Benriach – Speyside không chỉ có một con đường
Khám phá Benriach vì vậy có lẽ không nên bắt đầu bằng câu hỏi chai nào nhiều tuổi hơn. The Original Ten và The Smoky Ten cùng 10 năm nhưng kể hai câu chuyện khác nhau; The Twelve và The Smoky Twelve cũng vậy. Khi bước sâu hơn vào những phiên bản lâu năm, single cask hay limited release, số khả năng còn tiếp tục mở rộng.
Điều đáng nhớ ở Benriach nằm ở cách nhà chưng cất sử dụng sự đa dạng mà không đánh mất nền tảng. Spirit giàu trái cây vẫn ở đó, nhưng nó có thể đi cùng Highland peat, có thể được chưng cất thêm lần thứ ba, rồi bước vào Bourbon, Sherry, Port, Rum, Marsala, Madeira hay nhiều loại thùng khác. Mỗi lựa chọn mở ra một hướng phát triển mới mà không nhất thiết phủ nhận con đường trước đó.
Benriach đã trải qua hơn một thế kỷ với những quãng im lặng dài, những lần hồi sinh và nhiều đời chủ sở hữu. Nhưng sau tất cả, bản sắc thú vị nhất của nhà chưng cất có lẽ lại nằm trong một ý tưởng khá đơn giản: không cố chứng minh rằng Speyside chỉ có một cách để làm whisky.
Và nếu xem mỗi dòng spirit như điểm khởi đầu của một hành trình, Benriach cho thấy đôi khi điều đáng khám phá không phải chỉ là whisky đã đi được bao nhiêu năm, mà là nó đã chọn con đường nào để đi qua những năm tháng ấy.
Thông tin Distillery
Tên nhà chưng cất: Benriach Distillery
Thành lập: 1898
Người sáng lập: John Duff
Khu vực: Speyside, Scotland
Hoạt động trở lại: 1965
Single Malt đầu tiên: Benriach 10 Years Old – 1994
Phong cách spirit: Classic Unpeated, Highland Peated, Triple Distilled
Số lượng pot still: 4
Kho lịch sử: Warehouse 13 – từ năm 1898
Master Blender: Dr. Rachel Barrie
Chủ sở hữu: Brown-Forman
Đặc trưng: Spirit giàu trái cây, sản xuất cả whisky không khói và có khói, chưng cất ba lần theo từng đợt và sử dụng đa dạng loại thùng trưởng thành
