Tumbler – hình ảnh quen thuộc của một ly whisky
Với nhiều người, khi nghĩ đến whisky, chiếc ly đầu tiên xuất hiện trong đầu có lẽ là Tumbler, còn được gọi phổ biến bằng những tên như Rocks Glass hoặc Old Fashioned Glass.
Đó là chiếc ly thấp, đáy tương đối dày, thân rộng và miệng mở.
Thiết kế này có một ưu điểm rất thực tế: không gian trong ly rộng.
Bạn có thể cho một viên đá lớn vào ly, thêm nhiều viên đá nhỏ, pha một ly Old Fashioned hoặc đơn giản rót whisky và ngồi thưởng thức mà không cần quan tâm quá nhiều đến các quy trình tasting.
Chính vì vậy, Tumbler đã trở thành hình ảnh quen thuộc gắn với whisky trong đời sống đại chúng.
Nhưng đặc điểm giúp Tumbler thoải mái khi uống lại tạo ra một hạn chế nếu mục tiêu của chúng ta là phân tích hương.
Miệng ly rộng khiến các hợp chất thơm của whisky khuếch tán ra một vùng lớn hơn thay vì được tập trung về phía mũi.
Và đây chính là nơi Glencairn bắt đầu khác biệt.
Glencairn – chiếc ly được thiết kế để khám phá whisky
Glencairn Glass có hình dáng gần như ngược lại.
Phần dưới của ly tương đối rộng, sau đó thân ly cong vào và miệng thu nhỏ lại.
Thiết kế này chịu ảnh hưởng từ những chiếc nosing glass và copita vốn được những người làm whisky sử dụng để đánh giá rượu.
Khi whisky nằm trong phần bầu ly, khoảng không phía trên tạo điều kiện cho các hợp chất thơm bay hơi. Khi đi lên, phần thân và miệng thu hẹp giúp tập trung aroma vào khu vực nhỏ hơn.
Đưa mũi đến gần miệng Glencairn, người uống vì thế có điều kiện tìm kiếm những lớp hương khác nhau của whisky.
Đó có thể là trái cây, mật ong, vanilla, caramel, chocolate, gia vị, gỗ sồi, sherry hay peat smoke tùy từng loại whisky.
Glencairn không tạo ra những hương này.
Chiếc ly chỉ thay đổi cách chúng được đưa đến khứu giác.
Vì sao cùng một whisky nhưng ngửi bằng hai chiếc ly lại có thể khác nhau?
Đây là điều thú vị nhất khi so sánh Glencairn và Tumbler.
Giả sử chúng ta lấy cùng một chai Single Malt, rót cùng lượng whisky vào hai chiếc ly.
Whisky hoàn toàn giống nhau.
Nồng độ cồn giống nhau.
Tuổi rượu giống nhau.
Thùng gỗ giống nhau.
Nhưng khi đưa hai chiếc ly lên mũi, trải nghiệm có thể không hoàn toàn giống nhau.
Nguyên nhân nằm ở hình học của chiếc ly và cách các hợp chất dễ bay hơi được giải phóng, phân tán và tập trung quanh khu vực mũi.
Tumbler có miệng rộng nên aroma có xu hướng phân tán ra ngoài nhiều hơn.
Glencairn có bầu ly rộng nhưng miệng thu hẹp, nhờ đó tạo một vùng tập trung hương thuận lợi hơn cho việc nosing.
Đây cũng là lý do trong những buổi tasting, người ta thường không sử dụng những chiếc ly whisky miệng quá rộng.
Khứu giác quan trọng thế nào đối với whisky?
Khi nói "hương vị whisky", chúng ta thường nghĩ phần lớn trải nghiệm đến từ lưỡi.
Thực tế phức tạp hơn.
Lưỡi giúp chúng ta cảm nhận những vị cơ bản, trong khi rất nhiều sắc thái mà chúng ta gọi là vanilla, táo, lê, nho khô, chocolate, quế, thuốc lá, gỗ hay khói lại liên quan rất nhiều đến khứu giác.
Đó là lý do những người tasting whisky thường không uống ngay.
Họ quan sát màu sắc, đưa ly lên mũi, ngửi ở những khoảng cách khác nhau rồi mới nhấp một lượng nhỏ.
Khi mục tiêu là tìm hiểu whisky, chiếc ly có khả năng hỗ trợ quá trình nosing vì thế trở nên hữu ích.
Tại sao Glencairn không làm miệng ly càng nhỏ càng tốt?
Nếu miệng nhỏ giúp tập trung aroma, một câu hỏi khá tự nhiên là: tại sao không làm miệng Glencairn nhỏ hơn nữa?
Bởi thưởng thức whisky không đơn giản chỉ là gom càng nhiều hợp chất bay hơi vào mũi càng tốt.
Whisky thường có nồng độ cồn khoảng 40% ABV trở lên. Ethanol cũng bay hơi và có thể tạo cảm giác nóng hoặc cay ở mũi nếu người uống đưa mũi quá sâu vào ly.
Một chiếc ly tasting vì thế phải tìm sự cân bằng giữa việc giữ và hướng aroma, đồng thời vẫn cho phép người uống điều chỉnh khoảng cách giữa mũi và bề mặt whisky.
Đó cũng là lý do kỹ thuật nosing quan trọng không kém bản thân chiếc ly.
Vậy Tumbler có phải là chiếc ly "không tốt" cho whisky?
Hoàn toàn không.
Một trong những hiểu lầm thường gặp khi bắt đầu tìm hiểu whisky là cho rằng phải có Glencairn mới uống whisky "đúng cách".
Whisky không có một chiếc ly duy nhất dành cho mọi hoàn cảnh.
Nếu bạn muốn uống whisky với một viên đá lớn, Tumbler có lợi thế rõ ràng. Miệng rộng giúp đặt đá dễ dàng, dung tích và không gian trong ly cũng phù hợp hơn.
Nếu pha Old Fashioned hoặc những cocktail whisky phục vụ trên đá, Tumbler gần như là lựa chọn tự nhiên.
Ngay cả khi uống whisky neat nhưng mục tiêu chỉ là thư giãn sau bữa tối, một chiếc Tumbler đẹp và vừa tay hoàn toàn có thể mang đến trải nghiệm rất thú vị.
Glencairn chỉ thực sự thể hiện lợi thế khi câu hỏi thay đổi từ:
"Tối nay mình muốn uống whisky nào?"
sang:
"Trong chai whisky này thực sự có những hương gì?"
Khi nào nên chọn Glencairn?
Nếu vừa mở một chai Single Malt mới và muốn khám phá nó, Glencairn là lựa chọn hợp lý.
Đặc biệt khi bạn muốn so sánh hai hoặc nhiều chai whisky cạnh nhau, sử dụng những chiếc ly có hình dáng giống nhau giúp giảm bớt một biến số trong quá trình đánh giá.
Glencairn cũng phù hợp khi uống neat, thêm một vài giọt nước để quan sát sự thay đổi của aroma hoặc tham gia những buổi blind tasting.
Đó là môi trường mà thiết kế của chiếc ly được phát huy đúng mục đích.
Khi nào Tumbler phù hợp hơn?
Tumbler có lợi thế khi trải nghiệm whisky liên quan đến đá và cocktail.
Một viên đá lớn khó có thể sử dụng thuận tiện trong Glencairn. Trong khi đó, đáy rộng của Tumbler cho phép viên đá nằm thoải mái trong ly và có đủ không gian để khuấy hoặc pha chế.
Tumbler cũng mang đến cảm giác cầm chắc tay rất đặc trưng.
Vì vậy, thay vì hỏi:
Glencairn hay Tumbler – chiếc nào tốt hơn?
Có lẽ nên hỏi:
Hôm nay mình muốn thưởng thức whisky theo cách nào?
Một thử nghiệm rất dễ thực hiện tại nhà
Nếu đang có cả hai loại ly, bạn có thể tự kiểm chứng sự khác biệt.
Hãy chọn một chai whisky quen thuộc, tốt nhất là chai bạn đã uống nhiều lần.
Rót một lượng tương đương vào Glencairn và Tumbler. Để whisky nghỉ vài phút, sau đó lần lượt ngửi từng ly mà chưa cần uống.
Thử tìm một vài nhóm hương quen thuộc.
Trái cây có rõ không?
Vanilla nằm ở đâu?
Gỗ sồi xuất hiện như thế nào?
Nếu là whisky khói, peat smoke đến ngay từ đầu hay nằm phía sau?
Sau đó đổi ly và thử lại.
Điều thú vị của bài thử này không phải để chứng minh Glencairn "thắng" Tumbler.
Nó giúp chúng ta nhận ra rằng chiếc ly là một phần của trải nghiệm cảm giác.
Không có chiếc ly nào làm whisky tốt hơn
Một chai whisky được hình thành từ nguyên liệu, nước, men, quá trình lên men, chưng cất, thùng gỗ, khí hậu và nhiều năm trưởng thành.
Chiếc ly xuất hiện ở bước cuối cùng.
Nó không thể thay đổi những gì đã diễn ra trong suốt 10, 12 hay 18 năm trước đó.
Nhưng chiếc ly có thể thay đổi cách chúng ta tiếp cận thành quả của hành trình ấy.
Tumbler cho whisky một không gian thoải mái để uống.
Glencairn tạo ra một không gian tập trung hơn để quan sát, ngửi và tìm hiểu.
Vì vậy, có lẽ không cần phải chọn một trong hai.
Trong thế giới whisky, đôi khi chọn đúng chiếc ly không phải để uống "đúng", mà để chiếc ly phù hợp với điều chúng ta muốn tìm thấy trong dram whisky trước mặt mình.
