Whisky không thay đổi, nhưng con đường đến giác quan đã thay đổi
Khi whisky được rót ra khỏi chai, những hợp chất dễ bay hơi bắt đầu thoát khỏi bề mặt chất lỏng và tồn tại trong khoảng không phía trên ly. Đó là một phần những gì chiếc mũi tiếp nhận khi chúng ta nosing whisky.
Hình dáng chiếc ly ảnh hưởng đến không gian mà các hợp chất ấy di chuyển.
Một chiếc Tumbler có thân tương đối rộng và miệng mở. Aroma vì thế có nhiều không gian để khuếch tán ra môi trường xung quanh. Glencairn lại có phần bầu rộng nhưng thu dần về phía miệng, tạo một vùng tập trung hương thuận lợi hơn khi đưa mũi đến gần.
Không có hợp chất mới nào được tạo ra chỉ vì chúng ta đổi ly.
Nếu trong whisky có những sắc thái khiến người uống liên tưởng đến trái cây, vanilla, mật ong, gia vị, gỗ sồi hay khói, chúng vẫn nằm trong cùng một dram ấy. Điều thay đổi là cách những tín hiệu mùi hương được đưa đến khứu giác.
Đây là một khác biệt nhỏ về hình học nhưng có thể tạo nên một khác biệt đáng chú ý về trải nghiệm.
Hãy thử với một chai whisky mình đã quen
Một chai whisky quen thuộc đôi khi thích hợp cho thử nghiệm này hơn một chai hoàn toàn mới.
Khi đã uống một chai nhiều lần, chúng ta thường hình thành một ký ức nhất định về nó. Có thể đó là một Speyside nhẹ nhàng với trái cây và mật ong, một whisky trưởng thành trong thùng sherry có nhiều trái cây khô và gia vị, hoặc một Islay mà khói xuất hiện ngay từ khi đưa ly lên mũi.
Hãy rót cùng một lượng whisky vào Glencairn và Tumbler rồi để chúng ở cùng điều kiện trong vài phút.
Chưa cần uống.
Chỉ cần ngửi.
Ở Tumbler, cảm giác đầu tiên có thể rộng và thoáng hơn. Ở Glencairn, một số aroma có thể trở nên tập trung và dễ nhận biết hơn. Với whisky có nồng độ cao, ethanol cũng có thể biểu hiện khác tùy vị trí chiếc mũi so với miệng ly.
Sau đó mới thử từng ngụm nhỏ.
Điều đáng tìm kiếm không phải là câu trả lời “Glencairn thắng hay Tumbler thắng”. Thú vị hơn là quan sát xem chiếc ly đang khiến mình chú ý đến điều gì trong cùng một whisky.
Một chiếc ly có thể khiến chúng ta “tìm thấy” nhiều hương hơn không?
Có thể, nhưng cần hiểu đúng điều đang xảy ra.
Nếu dùng Glencairn và bất chợt nhận thấy một lớp vanilla mà trước đây không chú ý khi uống bằng Tumbler, không có nghĩa chiếc Glencairn vừa tạo ra vanilla.
Nó chỉ có thể giúp điều chỉnh cách aroma tập trung quanh mũi, khiến một số tín hiệu trở nên dễ nhận biết hơn đối với người uống.
Điều này giống như nhìn cùng một cảnh vật qua hai khung cửa khác nhau. Cảnh vật bên ngoài không thay đổi, nhưng mỗi khung cửa có thể khiến mắt chúng ta tập trung vào một phần khác của cảnh.
Whisky cũng vậy.
Chiếc ly là một phần của “khung” mà qua đó giác quan tiếp cận rượu.
Nhưng trải nghiệm whisky không chỉ có chiếc mũi
Nếu câu chuyện chỉ dừng lại ở aroma, người ta có thể kết luận rằng Glencairn luôn là lựa chọn tốt hơn. Nhưng thưởng thức whisky phức tạp hơn thế.
Cảm giác khi cầm ly cũng là một phần của trải nghiệm.
Một chiếc Tumbler đáy dày nằm chắc trong bàn tay tạo ra cảm giác rất khác so với một chiếc Glencairn nhỏ gọn. Nếu thêm một viên đá lớn, Tumbler có không gian phù hợp hơn rõ rệt. Khi pha Old Fashioned, hình dáng ấy lại càng có lý do để tồn tại.
Không gian, thời điểm và tâm trạng cũng ảnh hưởng đến cách chúng ta uống whisky.
Một buổi tasting muốn tìm hiểu từng lớp aroma là một trải nghiệm.
Một buổi tối ngồi cùng vài người bạn, rót whisky lên đá và trò chuyện lại là một trải nghiệm khác.
Không có lý do gì chiếc ly của hai hoàn cảnh ấy phải giống nhau.
Điều thú vị xảy ra khi thêm nước
Nếu muốn đi thêm một bước, hãy thử một biến số khác.
Sau khi đã nosing whisky ở hai chiếc ly, thêm cùng một lượng nước rất nhỏ vào mỗi ly rồi để rượu nghỉ một chút.
Nước có thể làm thay đổi cách một số hợp chất hương được cảm nhận, đồng thời làm giảm nồng độ ethanol. Với một số whisky, đặc biệt là những phiên bản có ABV cao, những lớp hương trước đó khó nhận biết có thể trở nên rõ hơn.
Lúc này trải nghiệm bắt đầu thú vị hơn.
Cùng một whisky.
Hai hình dáng ly.
Rồi thêm một chút nước.
Không cần phải quyết định phiên bản nào “đúng”. Chúng ta chỉ đang quan sát cách một dram whisky phản ứng khi điều kiện thưởng thức thay đổi.
Đó cũng là một cách rất tự nhiên để học về whisky mà không cần thuộc lòng tasting note.
Có thể chúng ta cũng đang bị chiếc ly đánh lừa
Có một yếu tố khác ít được nhắc đến: kỳ vọng.
Khi cầm một chiếc Glencairn trong một buổi tasting, chúng ta biết mình đang chuẩn bị “phân tích whisky”. Não bộ tự nhiên trở nên tập trung hơn.
Khi cầm một chiếc Tumbler với viên đá lớn trong một quầy bar, tâm thế có thể hoàn toàn khác. Chúng ta đang uống để thư giãn chứ không nhất thiết tìm từng lớp aroma.
Vì vậy, không phải mọi khác biệt cảm nhận giữa hai chiếc ly đều có thể quy hoàn toàn cho hình dáng thủy tinh.
Thị giác, xúc giác, môi trường và kỳ vọng đều tham gia vào trải nghiệm.
Đây cũng là lý do blind tasting thú vị. Khi một phần thông tin bị loại bỏ, đôi khi chúng ta phát hiện những đánh giá trước đó của mình chịu ảnh hưởng bởi những thứ nằm ngoài bản thân whisky nhiều hơn tưởng tượng.
Nếu Glencairn tốt cho nosing, tại sao Tumbler vẫn tồn tại?
Bởi whisky chưa bao giờ chỉ có một cách uống.
Glencairn giải quyết rất tốt một nhu cầu: giúp người uống tiếp cận aroma thuận lợi hơn khi tasting.
Tumbler giải quyết những nhu cầu khác: uống với đá, pha cocktail, cầm chắc tay và tạo một trải nghiệm thư giãn rất đặc trưng.
Một chiếc ly được sinh ra để phân tích whisky không nhất thiết là chiếc ly phù hợp nhất cho mọi buổi uống whisky.
Điều này cũng giống như chúng ta không dùng cùng một đôi giày cho tất cả mọi hoàn cảnh. Một đôi phù hợp để chạy, một đôi dành cho công việc, một đôi đơn giản chỉ vì mang nó khiến mình thoải mái.
Glassware cũng có tính công năng như vậy.
Thử nghiệm đáng giá nhất không phải tìm ra chiếc ly tốt nhất
Nếu có sẵn Glencairn và Tumbler, một buổi tối hãy thử đặt chúng cạnh nhau.
Không cần chai whisky đắt tiền.
Thậm chí một chai bạn đã uống hàng chục lần lại càng thú vị.
Rót hai dram nhỏ. Đừng đọc tasting note trước. Đừng cố tìm những mô tả mà nhà sản xuất đưa ra. Chỉ quan sát màu sắc, đưa từng chiếc ly lên mũi rồi ghi nhớ cảm giác đầu tiên.
Chiếc nào khiến trái cây rõ hơn?
Chiếc nào khiến ethanol xuất hiện mạnh hơn?
Gỗ, gia vị hay khói có thay đổi về cảm giác không?
Và quan trọng nhất: bạn thích trải nghiệm nào hơn?
Câu trả lời có thể khác với người ngồi bên cạnh.
Điều đó hoàn toàn bình thường.
Đôi khi hiểu whisky bắt đầu từ những thay đổi rất nhỏ
Người ta có thể dành nhiều năm tìm hiểu whisky qua nhà chưng cất, vùng sản xuất, loại thùng, tuổi rượu hay phương pháp chưng cất. Nhưng đôi khi một bài học rất thú vị lại bắt đầu từ việc rót cùng một chai vào hai chiếc ly khác nhau.
Whisky không thay đổi.
Thứ thay đổi là điều kiện mà chúng ta dùng để cảm nhận nó.
Và từ đó có thể nhận ra một điều rộng hơn: thưởng thức whisky không chỉ nằm trong bản thân chai rượu. Nó còn là cuộc gặp giữa whisky, chiếc ly, không gian, khứu giác, vị giác, ký ức và cả kỳ vọng của người đang cầm ly.
Glencairn có thể giúp chúng ta nhìn sâu hơn vào aroma. Tumbler có thể mang đến một cách thưởng thức thoải mái hơn. Không chiếc nào cần chiến thắng chiếc nào.
Bởi cuối cùng, giá trị của một chiếc ly không nằm ở việc nó khiến người khác nghĩ chúng ta hiểu whisky đến đâu.
Mà ở việc nó giúp chúng ta tìm thấy điều gì trong dram whisky đang ở trước mặt.
