Khi một nhà chưng cất được hồi sinh cùng những con người
Bruichladdich được thành lập năm 1881 trên đảo Islay, nhưng lịch sử hơn một thế kỷ của nhà chưng cất không phải một hành trình liên tục. Sau nhiều lần thay đổi chủ sở hữu và những giai đoạn sản xuất gián đoạn, Bruichladdich đóng cửa năm 1994. Những chiếc still im lặng, những kho whisky vẫn còn đó, nhưng tương lai của nhà chưng cất trở nên không chắc chắn.
Bước ngoặt đến vào năm 2001, khi một nhóm nhà đầu tư đứng đầu bởi Mark Reynier và Simon Coughlin mua lại Bruichladdich với ý định đưa nơi này trở lại hoạt động. Họ có kinh nghiệm trong thế giới rượu vang và kinh doanh, nhưng để đánh thức một nhà chưng cất đã ngủ yên nhiều năm, họ cần một người thực sự hiểu Scotch whisky. Người được tìm đến là Jim McEwan.
Khi ấy, Jim không phải một người trẻ đang tìm kiếm cơ hội. Ông đã có 38 năm làm việc tại Bowmore, bắt đầu từ một cậu bé 15 tuổi học nghề đóng thùng rồi từng bước đi qua nhiều công việc khác nhau của ngành whisky. Một sự nghiệp như vậy đủ để ông lựa chọn con đường an toàn cho những năm còn lại. Nhưng Jim lại bước sang Bruichladdich, tham gia cùng một nhóm nhỏ những người thợ địa phương sửa chữa thiết bị cũ và đưa nhà chưng cất trở lại hoạt động. Ngày 29/5/2001, spirit một lần nữa chảy khỏi những chiếc still của Bruichladdich.
Jim mang đến Bruichladdich hàng chục năm kinh nghiệm, nhưng điều đáng chú ý là ông không dùng kinh nghiệm ấy chỉ để lặp lại những gì mình đã biết. Giai đoạn mới của nhà chưng cất trở thành khoảng thời gian của rất nhiều thử nghiệm với barley, nguồn gốc nguyên liệu, terroir, thùng trưởng thành và peat. Port Charlotte, Octomore hay Black Art sau này đều ít nhiều phản ánh tinh thần khám phá ấy.
Nhưng giữa những chiếc still, những thùng whisky và các thử nghiệm đang diễn ra, còn có một thứ khác âm thầm hình thành: một thế hệ người làm whisky mới.
Từ Jim McEwan đến Adam Hannett
Năm 2004, một chàng trai sinh ra trên Islay tên Adam Hannett bước vào Bruichladdich. Công việc ban đầu của Adam không phải chưng cất hay blending mà ở visitor centre, nơi ông hướng dẫn khách tham quan và kể cho họ nghe whisky được làm như thế nào.
Từ điểm xuất phát khá bình thường ấy, Adam dần đi sâu vào hoạt động của nhà chưng cất. Ông trải qua nhiều công việc khác nhau, từ warehouse, mashman, stillman đến maturation và blending. Sau này Adam từng nói rằng gần như không có công việc nào trong distillery mà mình chưa làm. Bruichladdich, theo một nghĩa nào đó, đã trở thành trường học của ông.
Và một trong những người thầy quan trọng nhất trong ngôi trường ấy chính là Jim McEwan.
Jim truyền cho Adam kinh nghiệm về spirit, thùng ủ, quá trình trưởng thành và nghệ thuật blending. Nhưng sự truyền nghề ở đây không có nghĩa người đi sau phải trở thành bản sao của người đi trước. Jim có cá tính rất riêng, một người làm whisky giàu năng lượng và cũng là một người kể chuyện đặc biệt. Khi đến lúc Adam phải đảm nhận trách nhiệm lớn hơn, điều quan trọng không phải là trở thành một Jim McEwan thứ hai, mà là hiểu những gì người thầy để lại rồi tìm ra cách làm của chính mình.
Năm 2015, Jim McEwan nghỉ hưu và Adam Hannett tiếp nhận vai trò Head Distiller. Ngay cả Black Art – dòng whisky từng mang đậm dấu ấn sáng tạo của Jim – từ Edition 5 cũng bước sang một chương mới dưới bàn tay Adam. Mười năm sau, năm 2025, Adam chính thức trở thành Master Blender của Bruichladdich.
Nhìn lại, khoảng cách từ một người hướng dẫn khách tham quan đến Master Blender kéo dài hơn hai thập niên. Nhưng chính quãng đường dài ấy mới làm cho câu chuyện trở nên có ý nghĩa. Nghề whisky không được trao lại trong một ngày bằng một chức danh. Nó được tích lũy qua từng công việc, từng thùng rượu, từng lần nếm thử và rất nhiều năm đứng cạnh những người đi trước.
Rồi câu chuyện ấy lại xuất hiện một cái tên mới.
Khi Lisa Matthews trở về Islay
Lisa Matthews sinh ra và lớn lên tại Port Ellen trên đảo Islay. Khi mới 18 tuổi, cô cũng từng bước vào Bruichladdich với công việc hướng dẫn khách tham quan nhà chưng cất. Điểm khởi đầu ấy khiến câu chuyện của Lisa có một sự tương đồng thú vị với Adam Hannett, nhưng con đường sau đó lại hoàn toàn khác.
Lisa rời Islay để theo học Brewing & Distilling tại Heriot-Watt University, rồi tích lũy kinh nghiệm qua nhiều môi trường khác nhau trong ngành bia, gin và Scotch whisky. Sau nhiều năm, cô trở về hòn đảo nơi mình sinh ra và năm 2025 quay lại chính Bruichladdich – nơi hành trình nghề nghiệp từng bắt đầu.
Lần trở về này, Lisa không còn chỉ đứng trước những chiếc still để kể cho du khách nghe chúng hoạt động như thế nào. Cô tham gia ngày càng sâu vào lựa chọn thùng, đánh giá cảm quan, kiểm soát chất lượng, phát triển sản phẩm và blending. Đến năm 2026, Lisa Matthews trở thành người phụ nữ đầu tiên đảm nhiệm vai trò distiller trong lịch sử Bruichladdich và làm việc cùng Master Blender Adam Hannett.
Nếu chỉ nhìn từng người riêng biệt, đó là ba câu chuyện nghề nghiệp khác nhau. Jim McEwan không trực tiếp tạo ra một lộ trình để Adam phải đi theo, Adam cũng không được xem là đang chuẩn bị Lisa cho một vị trí kế nhiệm nào đó. Không có cơ sở để biến câu chuyện thành một chuỗi chức danh được truyền từ người này sang người khác.
Nhưng nếu nhìn rộng hơn, giữa họ vẫn tồn tại một mạch nối rất rõ: kinh nghiệm của một nhà chưng cất được giữ lại thông qua những con người làm việc bên nhau.
Jim mang gần bốn thập niên kinh nghiệm đến Bruichladdich và truyền một phần những gì mình biết cho Adam. Adam tiếp nhận những kinh nghiệm ấy, phát triển cách làm của riêng mình và hôm nay lại làm việc bên cạnh một thế hệ mới như Lisa. Có thể vài chục năm nữa, những người bước vào Bruichladdich sẽ chưa từng gặp Jim McEwan, nhưng một phần kinh nghiệm của ông vẫn có thể hiện diện trong cách nhà chưng cất làm việc, qua những người từng được ông hướng dẫn và những người tiếp tục học từ họ.
Whisky được lưu giữ trong thùng, nghề được lưu giữ trong con người
Khi tìm hiểu một chai whisky, chúng ta thường bắt đầu bằng những thông tin khá quen thuộc: nhà chưng cất nào, bao nhiêu năm tuổi, loại thùng gì, nồng độ bao nhiêu. Khi nói về một distillery, người ta lại nhắc đến năm thành lập, những chiếc pot still, nguồn nước hay những kho rượu lâu đời.
Nhưng một năm thành lập không tự tạo nên truyền thống. Những chiếc still cũng không thể tự vận hành, và những thùng whisky nằm hàng chục năm trong warehouse không thể tự mình lưu giữ toàn bộ kinh nghiệm của một nhà chưng cất.
Giữa quá khứ và hiện tại luôn cần có con người. Người biết một thiết bị cũ cần được vận hành như thế nào, người nhận ra sự thay đổi nhỏ trong spirit, người hiểu một chiếc thùng đang tác động ra sao đến whisky, người dám thử một ý tưởng mới và cũng là người đủ kiên nhẫn để chỉ lại những điều mình biết cho người đến sau.
Bruichladdich từng đóng cửa. Những chiếc still từng im lặng. Khi nhà chưng cất được hồi sinh năm 2001, thứ được khởi động trở lại không chỉ là máy móc. Một dòng chảy kinh nghiệm cũng bắt đầu tiếp tục.
Jim McEwan mang kinh nghiệm của một đời làm whisky đến Bruichladdich. Adam Hannett nhận lấy một phần di sản ấy, học hỏi rồi tìm ra con đường của chính mình. Lisa Matthews trở về Islay và đang viết những năm đầu trong một chương nghề nghiệp còn rất dài phía trước.
Ba con người, ba hành trình khác nhau. Nhưng khi đặt cạnh nhau, họ giúp chúng ta nhìn whisky từ một góc khác.
Whisky cần thời gian để trưởng thành trong thùng. Nghề làm whisky cũng cần thời gian để trưởng thành trong mỗi con người.
Có lẽ vì vậy, giá trị của một nhà chưng cất lâu đời không chỉ nằm ở việc nó đã tồn tại bao nhiêu năm, mà còn ở khả năng để những kinh nghiệm của ngày hôm qua tiếp tục sống trong những con người của ngày hôm nay – và rồi được trao lại cho những người của ngày mai.
Đó cũng là cách một câu chuyện whisky có thể kéo dài qua nhiều thế hệ.
.jpg)
