English Whisky GI là gì?
GI – Geographical Indication – là chỉ dẫn địa lý dùng để bảo vệ tên gọi của sản phẩm gắn với một khu vực cụ thể.
Sau khi được công nhận, chỉ sản phẩm đáp ứng tiêu chuẩn đã đăng ký mới được sử dụng tên “English Whisky” hoặc “English Whiskey”. Điều này giúp ngăn những loại whisky sản xuất bên ngoài nước Anh sử dụng tên gọi có thể khiến người mua hiểu sai về nguồn gốc.
Theo quy định được phê duyệt, English Whisky phải:
• Sử dụng ngũ cốc được trồng tại Vương quốc Anh.
• Sử dụng nguồn nước địa phương trong quá trình nấu và chưng cất.
• Thực hiện quá trình tạo dịch đường, lên men và chưng cất tại Anh.
• Trưởng thành tại Anh ít nhất ba năm.
• Được ủ trong thùng gỗ có dung tích không quá 700 lít.
• Có nồng độ đóng chai tối thiểu 40% ABV.
• Không thêm hương liệu hoặc chất tạo ngọt; caramel E150a được phép dùng để điều chỉnh màu sắc.
English Whisky có thể được chia thành Malt English Whisky, Grain English Whisky, Single hoặc Blended tùy nguyên liệu và phương thức sản xuất.
Vì sao Scotch Whisky Association lên tiếng?
Scotch Whisky Association – SWA – không phản đối việc bảo hộ tên gọi English Whisky. Trên thực tế, tổ chức này từng tham gia hỗ trợ giai đoạn đầu của quá trình xây dựng tiêu chuẩn.
Điều SWA lo ngại là cách bản quy định định nghĩa “Single Malt English Whisky”.
Với Single Malt Scotch Whisky, toàn bộ các công đoạn quan trọng gồm nấu nguyên liệu, lên men và chưng cất phải diễn ra tại cùng một nhà chưng cất ở Scotland. Rượu phải được làm từ nước và 100% đại mạch đã malt hóa, chưng cất theo từng mẻ bằng pot still và đóng chai tại Scotland.
Trong khi đó, quy định của English Whisky yêu cầu quá trình nấu, lên men và chưng cất đều phải diễn ra tại Anh, nhưng không bắt buộc tất cả phải được thực hiện tại cùng một địa điểm.
Thuật ngữ “Single” trong English Whisky chủ yếu xác định rằng toàn bộ rượu được chưng cất tại một nhà chưng cất duy nhất. Điều này có thể cho phép dịch đường đã lên men – thường gọi là wash – được sản xuất tại một cơ sở khác ở Anh, sau đó vận chuyển đến nhà chưng cất để chưng cất.
Đây là điểm tạo nên bất đồng lớn nhất.
“Single Malt” là một nơi hay chỉ một nơi chưng cất?
Theo cách hiểu truyền thống của ngành Scotch, Single Malt không chỉ có nghĩa là rượu đến từ một hệ thống nồi chưng cất. Nó còn thể hiện dấu ấn của một nhà chưng cất xuyên suốt quá trình tạo rượu.
Việc nghiền malt, nấu dịch đường và lên men đều có thể ảnh hưởng đến hương vị của new make spirit trước khi rượu được đưa vào thùng. Công thức nấu, độ trong của wort, loại men và thời gian lên men đều góp phần tạo nên phong cách riêng.
Vì vậy, SWA cho rằng nếu dịch lên men có thể được làm ở nơi khác rồi vận chuyển đến nhà máy chưng cất, mối liên hệ giữa “Single Malt” và một nhà chưng cất duy nhất sẽ trở nên lỏng hơn.
Phía English Whisky Guild lại nhìn nhận vấn đề theo hướng khác. Họ cho rằng quy định mới phản ánh hoạt động sản xuất đã tồn tại trong ngành whisky Anh, đồng thời vẫn bảo đảm các công đoạn chính diễn ra tại Anh và sản phẩm có thể truy xuất nguồn gốc.
Nói cách khác, hai bên không tranh luận về quyền tồn tại của English Whisky. Họ đang sử dụng hai cách định nghĩa khác nhau về chữ “Single”.
English Whisky có phải Scotch Whisky tiêu chuẩn thấp hơn?
Không nên hiểu như vậy.
English Whisky là một chỉ dẫn địa lý riêng, có vùng sản xuất, nguyên liệu và tiêu chuẩn riêng. Sản phẩm này không được gọi là Scotch Whisky và cũng không đại diện cho phong cách Scotch.
Một số quy định của English Whisky thậm chí nhấn mạnh nguồn gốc nguyên liệu khá rõ, chẳng hạn ngũ cốc phải được trồng tại Vương quốc Anh và nước dùng để nấu, chưng cất phải có nguồn tại địa phương.
English Whisky cũng cho phép trưởng thành trong các loại thùng gỗ không giới hạn ở gỗ sồi. Nếu Malt English Whisky sử dụng loại gỗ khác, loại gỗ đó phải được công bố rõ trên nhãn. Quy định này mở ra không gian thử nghiệm lớn hơn cho các nhà sản xuất Anh.
Do đó, sự khác biệt không đồng nghĩa với chất lượng thấp hơn. Nó cho thấy hai ngành đang lựa chọn hai cách xây dựng bản sắc khác nhau: Scotch dựa nhiều vào truyền thống đã được chuẩn hóa, còn English Whisky dành thêm không gian cho mô hình sản xuất và thử nghiệm mới.
Vì sao SWA đặc biệt nhạy cảm với tên gọi Single Malt?
Scotch chiếm phần lớn thị trường Single Malt whisky toàn cầu. Trong nhiều thập niên, cụm từ này được người tiêu dùng liên tưởng trực tiếp đến những nhà chưng cất Scotland như The Macallan, Glenfiddich, Glenlivet, Lagavulin hay Springbank.
SWA lo rằng nếu “Single Malt” được sử dụng theo những tiêu chuẩn khác nhau tại mỗi quốc gia, người mua có thể mặc nhiên cho rằng tất cả đều được sản xuất theo cùng một quy trình.
Nỗi lo vì thế không chỉ liên quan đến cạnh tranh giữa whisky Anh và whisky Scotland. Đây còn là câu chuyện bảo vệ ý nghĩa mà ngành Scotch đã xây dựng cho thuật ngữ Single Malt trên thị trường quốc tế.
Ở chiều ngược lại, “Single Malt” không phải tên gọi thuộc quyền sở hữu riêng của Scotland. Nhiều quốc gia đã phát triển tiêu chuẩn Single Malt riêng, phù hợp với nguyên liệu, khí hậu và thực tế sản xuất của họ.
Người mua cần hiểu điều gì?
Khi chọn một chai English Single Malt, khách hàng không nên mặc định quy trình sản xuất giống hoàn toàn với Single Malt Scotch Whisky.
Điều cần quan sát là:
• Rượu được nấu, lên men và chưng cất tại cùng một nhà máy hay không.
• Nhà sản xuất có công bố rõ nguồn gốc ngũ cốc không.
• Rượu được trưởng thành trong loại thùng gỗ nào.
• Các công đoạn nào được thực hiện trực tiếp tại nhà chưng cất.
• Phong cách sản xuất và giá trị riêng mà thương hiệu theo đuổi.
Một chai whisky vẫn cần được đánh giá bằng chất lượng thực tế, tính minh bạch và phong cách của nhà sản xuất, thay vì chỉ dựa vào một cụm từ trên nhãn.
Kết luận
English Whisky GI giúp ngành whisky Anh có tên gọi được bảo hộ, tiêu chuẩn chung và nền tảng để phát triển lâu dài. Đây là bước tiến cần thiết đối với một ngành sản xuất đang mở rộng nhanh chóng.
Lo ngại của Scotch Whisky Association chủ yếu nằm ở cách định nghĩa “Single Malt”, đặc biệt khi quá trình nấu và lên men không bắt buộc diễn ra tại cùng nhà chưng cất với quá trình chưng cất.
Cuộc tranh luận này không xác định whisky nào ngon hơn. Nó nhắc người thưởng thức rằng cùng hai chữ “Single Malt”, nhưng quy định và ý nghĩa phía sau có thể khác nhau tùy từng quốc gia.
