Hôm qua tôi có dịp tham dự một buổi tasting khá đặc biệt với chủ đề “Vietnam Zodiac – The Octave Collection”. Trên bàn là 15 chai whisky thuộc The Octave, trải dài qua nhiều nhà chưng cất, nhiều độ tuổi và nhiều kiểu thùng hoàn thiện khác nhau.
Điều làm tôi chú ý ngay từ đầu là 12 chai trong số đó được lựa chọn để đại diện cho 12 con giáp: Tý, Sửu, Dần, Mão, Thìn, Tỵ, Ngọ, Mùi, Thân, Dậu, Tuất và Hợi.
Một câu chuyện whisky Scotland, nhưng được kể lại bằng một cách rất gần gũi với văn hóa Việt Nam.
The Octave là gì?
The Octave là một dòng whisky của Duncan Taylor Scotch Whisky, một independent bottler lâu đời của Scotland.
Khác với những nhà chưng cất tự sản xuất và phát hành whisky dưới thương hiệu của mình, các independent bottler như Duncan Taylor có thể sở hữu hoặc lựa chọn những cask whisky đến từ nhiều distillery khác nhau, tiếp tục maturation hoặc finishing, sau đó đóng chai thành những phiên bản riêng.
Điểm đặc trưng của The Octave nằm ngay trong câu giới thiệu trên nhãn:
“Smaller Casks – Bolder Flavours.”
Octave là những thùng gỗ nhỏ hơn nhiều so với các loại cask whisky thông thường. Khi whisky tiếp xúc với diện tích bề mặt gỗ lớn hơn so với thể tích chất lỏng, giai đoạn finishing có thể tạo ảnh hưởng rõ nét lên hương vị trong thời gian tương đối ngắn.
Vì dung tích thùng nhỏ nên số lượng whisky thu được từ mỗi Octave cũng rất ít.
Trong 15 chai được tasting lần này, nhiều cask chỉ cho khoảng 50–90 chai.
Ví dụ, Dalmunach 9 Years PX Cask chỉ có 53 chai. Chai tôi cầm trên tay mang số 28/53.
Đây cũng là điều thú vị của single-cask và small-cask bottling: khi một cask đã được đóng hết, gần như không thể tạo lại chính xác một whisky giống như vậy lần thứ hai.
12 con giáp và 12 cá tính whisky
Phần thú vị nhất của buổi tasting là cách 12 whisky được ghép thành bộ Vietnam Zodiac.
Tý – Invergordon 15 Years, Moscatel Cask, 55,4%.
Sửu – Craigellachie 17 Years, Ruby Port Wine Cask, 55,3%.
Dần – Caol Ila 16 Years, Palo Cortado Cask, 53,9%.
Mão – Drumblade 15 Years, Oloroso Cask, 54,5%.
Thìn – GlenAllachie 15 Years, Oloroso Cask, 53,5%.
Tỵ – A Lowland Distillery 16 Years, Oloroso Cask, 54,0%.
Ngọ – Miltonduff 15 Years, Oloroso Cask, 53,3%.
Mùi – Dalmunach 9 Years, PX Cask, 55,8%.
Thân – Glenlossie 9 Years, Oloroso Cask, 53,3%.
Dậu – A Speyside Distillery 18 Years, Oloroso Cask, 54,3%.
Tuất – Glentauchers 17 Years, Oloroso Cask, 53,8%.
Hợi – Tullibardine 12 Years, Oloroso Cask, 54,7%.
Ngay cách gọi Cat – Mão thay vì Rabbit cũng cho thấy concept hướng tới câu chuyện 12 con giáp quen thuộc của người Việt.
Tuy nhiên, cần hiểu rõ rằng yếu tố 12 con giáp thuộc concept Vietnam Zodiac – The Octave Collection của chương trình tại Việt Nam; whisky bên trong vẫn là các bottling The Octave với thông tin cask, tuổi và nồng độ được thể hiện riêng trên từng chai.
Không chỉ có Oloroso
Nhìn qua danh sách, Oloroso chiếm phần lớn, nhưng toàn bộ buổi tasting thực tế cho thấy khá nhiều cách sử dụng wine/sherry cask khác nhau.
Có Moscatel, thiên về trái cây chín và sắc thái ngọt thơm.
Có Ruby Port, thường mang đến những liên tưởng về berry và trái cây đỏ.
Có PX – Pedro Ximénez, nổi tiếng với phong cách đậm, ngọt, nho khô và trái cây sẫm màu.
Có Oloroso, thường mang đặc tính nutty, trái cây khô và gia vị.
Có Palo Cortado, một phong cách Sherry đặc biệt có thể tạo nên sự kết hợp giữa chiều sâu, độ khô và những sắc thái hạt.
Và có cả Amontillado, thường khô hơn PX, với những lớp hương hạt, gỗ và gia vị khá đặc trưng.
Vì vậy, thử 15 chai liên tiếp cũng là một cách khá thú vị để cảm nhận ảnh hưởng của từng kiểu cask lên whisky.
Ba chai ngoài bộ 12 con giáp
Ngoài 12 chai Vietnam Zodiac, buổi tasting còn có thêm ba bottling:
North British 15 Years – Oloroso – 53,4%
Islay 16 Years – Amontillado – 53,1%
Glenrothes 14 Years – Palo Cortado – 54,7%
North British đặc biệt ở chỗ đây là Single Grain Scotch Whisky, khác với phần lớn single malt trong buổi tasting.
Trong khi đó, Islay 16 Years mang đến một hướng hoàn toàn khác khi whisky vùng Islay được đặt cạnh ảnh hưởng của Amontillado.
Có những chai không ghi tên distillery
Một chi tiết tôi thấy khá thú vị khi nhìn kỹ nhãn chai là không phải whisky nào Duncan Taylor cũng công bố tên nhà chưng cất.
Có chai ghi rất rõ:
Distilled at Craigellachie Distillery.
Distilled at Caol Ila Distillery.
Distilled at GlenAllachie Distillery.
Nhưng một số chai chỉ ghi:
“A Lowland Distillery”
hay
“A Speyside Distillery”.
Trong tài liệu tasting của chương trình, những chai này có thêm thông tin trong ngoặc để người tham dự tham khảo. Tuy nhiên, trên nhãn chính thức Duncan Taylor vẫn chỉ công bố vùng.
Đây cũng là một phần khá thú vị khi tìm hiểu independent bottling: đôi khi nguồn whisky được biết đến trong giới thương mại hoặc giữa những người chơi, nhưng tên distillery không được bottler sử dụng chính thức trên nhãn.
Tuổi whisky không nói lên tất cả
15 chai trải từ 9 đến 18 năm tuổi.
Nếu chỉ nhìn con số, có lẽ nhiều người sẽ nghĩ chai 18 năm chắc chắn phải hay hơn chai 9 năm.
Nhưng tasting cùng lúc mới thấy câu chuyện không đơn giản như vậy.
Distillery khác nhau, loại spirit khác nhau, quá trình trưởng thành khác nhau và đặc biệt là cask finish khác nhau có thể tạo ra những trải nghiệm hoàn toàn khác.
Một Dalmunach 9 năm ở 55,8% với PX Cask có thể rất mạnh và đậm, trong khi một whisky 16–18 năm lại thể hiện chiều sâu theo một hướng khác.
Tuổi rượu vẫn quan trọng, nhưng không nên là con số duy nhất để quyết định một chai whisky có đáng trải nghiệm hay không.
15 chai – nhưng thực chất là 15 cask riêng biệt
Có lẽ điều tôi thích nhất sau buổi tasting này lại nằm ở những con số rất nhỏ in phía dưới nhãn chai.
Cask No.
Bottle No.
Ngày distill.
Ngày bottle.
ABV.
Những thông tin tưởng như rất kỹ thuật ấy lại kể được khá nhiều câu chuyện.
Craigellachie 17 Years được chưng cất ngày 09/06/2008, đóng chai ngày 18/05/2026, hoàn thiện trong Ruby Port Wine Cask, 55,3% ABV và chỉ có 88 chai.
Caol Ila 16 Years được chưng cất ngày 16/10/2009, đóng chai ngày 18/05/2026, hoàn thiện trong Palo Cortado Cask, 53,9% ABV và cũng chỉ có 88 chai.
Dalmunach 9 Years được chưng cất ngày 04/08/2016, đóng chai ngày 15/05/2026, PX Cask, 55,8% ABV và chỉ có 53 chai.
Khi nhìn những con số đó, mình hiểu hơn tại sao whisky independent bottling lại có sức hấp dẫn riêng.
Không nhất thiết vì nó đắt hơn hay ngon hơn whisky chính hãng của distillery, mà bởi người thưởng thức có cơ hội gặp một phiên bản rất khác của một loại spirit mình vốn đã quen.
Khi whisky Scotland gặp một câu chuyện Việt Nam
Sau cùng, điều làm buổi tasting này đáng nhớ với tôi không hẳn là phải chọn ra chai nào ngon nhất trong 15 chai.
Tôi thấy thú vị hơn ở cách một sản phẩm mang rất nhiều câu chuyện của Scotland – từ distillery, cask, Sherry, Port đến kỹ thuật finishing – khi đến Việt Nam lại được kết nối với 12 con giáp, một hình ảnh rất quen thuộc trong đời sống văn hóa của chúng ta.
Whisky vẫn là whisky Scotland.
The Octave vẫn mang triết lý riêng của Duncan Taylor.
Nhưng cách lựa chọn và kể câu chuyện lại giúp người thưởng thức Việt Nam có thêm một điểm kết nối gần gũi để bắt đầu khám phá.
Với tôi, những buổi tasting như thế này cũng là một cách để học thêm về whisky.
Không nhất thiết phải nhớ hết 15 chai.
Không nhất thiết phải phân định chai nào hơn chai nào.
Chỉ cần sau mỗi lần thử, mình hiểu thêm một chút về distillery, về cask, về cách một independent bottler lựa chọn whisky và vì sao chỉ thay đổi chiếc thùng hoàn thiện cũng có thể mở ra một trải nghiệm rất khác.
Có lẽ chính những lần trải nghiệm như vậy làm cho thế giới whisky càng tìm hiểu lại càng thấy còn rất nhiều điều để khám phá.
